Month: October 2025
Ջրագրությունը։ Գետերը
Դասի հղումը
Հայաստանի Հանրապետության ջրագրությունը
Մասշտաբ’ 1:2 000 000
Պատասխանել հարցերին
1.Գնահատել ՀՀ ջրային հաշվեկշիռը։
Մուտք գործող և հեռացող ջրային տարեկան հաշվեկշիռը մոտ 18.5 մլրդ մ³ է, բայց դրա կեսը գոլորշիանում է, իսկ մնացածը վերածվում գետերի, գետակների, կուտակվում է լճերում և այլն: Այսինքն վերականգնվող է մոտ 8.5 մլրդ մ³-ը:
2.Որո՞նք են ՀՀ գետերի հիմնական հաշվեկշիռը։
Դրանք հիմնականում սնվում են ձնհալներով, անձրևային և ստորերկյրա ջրերով:
3 Ի՞նչ տարբերություն կան Կուր և Արաքսի համակարգերին պատկանող գետերի սնման պայմանների ու դրանց հոսքի ռեժիմների միջև։
Կուր գետը հիմնականում սնվում է ձնհալներից, իսկ Արաքսը նաև սնվում է անձրևներից:
Задания
Задание 1. Найди и исправь ошибку
В каждом предложении есть ошибка. Исправь слово.
Утром свети́ло яркое сонце солнце.
Я люблю чета́ть читать интересные книги.
На улице растёт красивая бераза берёза.
Мальчики играют в футбол на паляне поляне.
Мы с друзями друзьями пошли в кино.
Задание 2. Вставь пропущенные буквы
Подбери правильные окончания и вставь пропущенные буквы.
- На улице стало (тепло)
- Мы пошли в парк.
- Ребята играют в мяч.
- Я прочитал интересную книгу.
- Солнце светит ярко.
Задание 3. Составь предложение
Из данных слов составь правильное предложение.
(Не забудь начать с заглавной буквы и поставить точку.)
- в / гуляют / парке / дети
В парке гуляют дети. - книгу / читает / девочка / новую
Девочка читает новую книгу. - идёт / домой / мама
Мама идёт домой.
Задание 4. Найди лишнее слово
- дом, окно, стул,
читать - весёлый, красивый, грустный,
быстро - писать,
бегать, книга, читать
Задание 5. Мини-сочинение
Напиши 3–4 предложения на тему:
«Как я провёл выходные»
(Постарайся использовать разные части речи.)
В прошлые выходные я ходила на урок музыки – сольфеджио. После занятий я вернулась домой. Немного отдохнув, я начала готовиться к олимпиаде. Я учила уроки, выполняла задания, а потом мы с семьёй посмотрели интересный и познавательный фильм. Фильм рассказывал о доброте и дружбе людей, и он меня очень впечатлил. Затем я начала готовиться к следующему дню.
Задание 6. https://slonum.ru/rus/diktanty/tema-bezudarnii-glasnii-v-korne
Задание 7.
Тексты для переводов. Вардан Айгекци (Աղվեսագիրք)
- Առյուծը, գայլը և աղվեսը
Առյուծն և գայլն և աղվեսն եղբայր եղան և որսի ելան և գտան մի խոյ, մի ոչխար, մի մաքի և մի գառ: Ճաշի ժամին առյուծն ասաց գայլին, թե բաժանիր մեր մեջ այդ որսը: Եվ գայլն ասաց. «Ով թագավոր, աստված արդեն բաժանել է՝ խոյը քեզ, մաքին ինձ և գառն աղվեսին»: Եվ առյուծն բարկանալով, ապտակ զարկեց գայլի ծնոտին, և դուրս թռան գայլի աչքերը, և նա նստեց և դառն լաց եղավ: Եվ դարձյալ ասաց առյուծն աղվեսին, թե բաժանիր ոչխարները մեր մեջ: Եվ աղվեսն ասաց. «Ով թագավոր, աստված արդեն բաժանել է՝ խոյը քեզ ճաշին, մաքին քեզ՝ հրամենքին և գառը քեզ ընթրիքին»: Եվ առյուծն ասաց. «Ով խորամանկ աղվես, քեզ ո՞վ սովորեցրեց այդպես ճիշտ բաժանել»: Եվ աղվեսն ասաց. «Ինձ սովորեցրեցին գայլի աչքերը, որ դուրս թռան»:
2. Մի այրի կին ուներ մի կով, և նրա խորթ որդին ուներ մի էշ։ Եվ խորթ որդին գողանում էր կովի կերը (солому) տալիս էշին: Եվ այրի կինն աստծուն աղաչեց, որ աստված էշին մեռցնի։ Բայց կովը մեռավ, և այրին լաց եղավ և ասաց.
– Ո՛վ աստված, մի՛թե չկարեցար էշը կովից տարբերել:
3. «ԱՂՎԵՍԸ ԵՎ ԹՂԹԱՏԱՐ ԳԱՅԼԸ»
Աղվեսը մի գրած թուղթ գտավ, տարավ գայլին և ասաց.
– Այսչափ ժամանակ աշխատեցի և բարեխոս մարդիկ մեջ գցեցի և իշխանից քեզ համար թուղթ հանեցի, որ ամեն գյուղ՝ ուր հանդիպես, քեզ պիտի տա մի ոչխար։
Եվ այդպես խաբեց գայլին, և միասին գնացին մի գյուղ, և աղվեսը նստեց բլուրի (холм) վրա և թուղթը տվեց գայլին։ Երբ գայլը գյուղի մեջ մտավ, վրա թափվեցին (наброситься) շները և մարդիկ, նրան գզեցին և գանահարեցին (поколотить, избить)։ Եվ արյունաթաթավ (окровавленный, весь в крови) գայլը հազիվ ազատվելով՝ հասավ աղվեսին։
Եվ աղվեսն ասաց։
– Ինչո՞ւ թուղթը ցույց չտվիր:
Եվ գայլն ասաց.
– Ցույց տվի, բայց գյուղում հազար շուն կար, որ գիր չգիտեր (грамоте не обучены)։
Перевод
Վեկտորի բազմապատկումը թվով։
Ենթադրենք՝ վեկտորների գումարը կազմված է մի քանի հավասար վեկտորներից, օրինակ՝ a + a + a: Բնական է, ինչպես և թվերի դեպքում է, այդ գումարը նշանակել 3a – ով: Պարզ է, որ 3a վեկտորը համուղղված է a վեկտորին, իսկ դրա երկարությունը երեք անգամ մեծ է a վեկտորի երկարությունից:
Նկատենք նաև, որ -a + (-a) վեկտորը մի վեկտոր է, որի երկարությունը 2 անգամ մեծ է a վեկտորի երկարությունից և հակուղղված է a վեկտորին:
Այս օրինակները հուշում են, թե ինչպես սահմանենք թվի և վեկտորի արտադրյալը:
Ոչ զրոյական a վեկտորի և k թվի արտադրյալ կոչվում է այն b վեկտորը, որի երկարությունը հավասար է |k|*|a|, ընդ որում՝ a և b վեկտորները համուղղված են, եթե k >= 0 , և հակուղղված են, եթե k < 0 :
a վեկտորի և k թվի արտադրյալը նշանակվում է ka: Նկարում պատկերված են a, 1,5a, – 2a վեկտորները:
Թվի և վեկտորի արտադրյալի սահմանումից հետևում է, որ.
1) Զրոյական վեկտորի և ցանկացած թվի արտադրյալը, ինչպես նաև ցանկացած վեկտորի և զրոյի արտադրյալը զրոյական վեկտոր է. k*0 = 0
0 * a = 0 :
2) a և ka վեկտորները համագիծ են։
Ցանկացած k, m թվերի և ցանկացած a, b վեկտորների համար տեղի ունեն հետևյալ հավասարությունները.
1) (km) a = k(ma) (զուգորդական օրենք),
2) (k+m) a = ka + ma (առաջին բաշխական օրենք),
3) k (a + b) = ka + kb (երկրորդ բաշխական օրենք):
Առաջադրանքներ․
1․ Տրված են a և b վեկտորները: Կառուցել հետևյալ վեկտորները.
ա) 2a
բ) — 2a
գ) 1/3a
դ) 3b
ե)-1/2b
զ) -4b
2․ Պարզեցրնել արտահայտությունները.
ա) 3(a + b) — 2(a — b )
a+5b
բ) 4a + 5b — 2(a + 2b )
2a+b
գ) 1/3(a + b) + 2/3(a — b)
a
3․ Համուղղված են, թե՞ հակուղղված a և b ոչ զրոյական վեկտորները, եթե.
ա) b = 2a
Համուղղված
բ) b = -3a
Հակուղղված
գ) a = 1/3b
Համուղղված
դ) a = -1/2b
Հակուղղված
4․ Գտնել b վեկտորի մոդուլը, եթե |a| = 6 սմ.
ա) b = 4a
24սմ
բ) b = -3a
18սմ
գ)b = 1/3a
2սմ
5․ O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե DA + DC = k · DO:
k=4
6․ O-ն ABCD զուգահեռագծի անկյունագծերի հատման կետն է: Գտե՛ք k-ն, եթե AB + AD = k · CO։
k=2
Նանե Գևորգյան 